Door: M. van de Werve, sportarts

‘Zwakke enkels’ is soms terecht, maar vaak onterecht een reden voor sporters om te stoppen met hun sport. Soms zijn herhaalde enkelverzwikkingen echter ook de reden, waarom sporters aan het einde van hun carrière met een versleten enkel rondlopen.

Het voorkómen van enkelverzwikkingen
Is een enkelverzwikking iets wat de onschuldige sporter overkomt of heeft hij / zij hier ook invloed op? Een eerste verzwikking kan uiteraard iedereen overkomen. Een ongeluk zit soms in een klein hoekje, zoals wanneer op andermans voet wordt geland of George Boateng per ongeluk met zijn knie op een enkel terechtkomt zoals bij Mark van Bommel. Een verzwikking is echter vaak te voorkomen en het opnieuw door de enkel gaan is door een goede revalidatie zeker te beïnvloeden. Bij het volleybal is bijvoorbeeld in meerdere studies met behulp van speciale balans en coördinatieoefeningen het aantal verzwikkingen in de volleybalcompetitie afgenomen. Sterkste bewijs wordt vooral geleverd bij de spelers, die minder dan een jaar daarvoor een enkelverzwikking hebben doorgemaakt. Oefentoltraining en andere balans en coördinatieoefeningen hebben dus een belangrijk aanvullende waarde in de revalidatie, ook bij sporters die voor hun gevoel volledig zijn hersteld en al bijna een jaar weer volop trainen. Ook is er afdoende bewijs voor het dragen van een enkelbrace bij sporters in balspelsporten, met name voor sporthervatting gedurende het eerste jaar na een verzwikking. De passieve stabiliteit van een gewricht wordt o.a. bepaald door de (trek)sterkte en speling van de banden, eventueel ondersteund door een brace of tape. Allerbelangrijkste echter is de actieve stabiliteit en de controle van de enkel, door op tijd met voldoende kracht en in goede onderlinge samenwerking de spieren aan te spannen.
Na een verzwikking moet dit dus zo snel mogelijk weer worden opgetraind!

Wat te doen direct na een enkelverzwikking?
Hoewel er discussie is hoe nuttig koelen is, blijft de eerste hulp bij een enkelverzwikking bestaan uit het ontzien van de belasting (krukken), koelen en hoog houden met een drukverband om enkelzwelling en pijn zoveel mogelijk tegen te gaan (ICE = Ice, Compression and Elevation). Niet met het gewicht op het geblesseerde been kunnen staan na het ongeval, betekent altijd verder onderzoek door een arts om een fractuur te laten uitsluiten of soms om tijdelijk een gipsspalk aan te laten leggen. Soms kan een enkel door de zwelling pas in tweede instantie goed worden onderzocht of kan ondanks een röntgenfoto bij het eerste bezoek, pas bij de tweede keer blijken er dat een breuk is.
In tegenstelling tot vroeger wordt tegenwoordig veel eerder begonnen met bewegen, oefenen en belasten van de enkel. Op geleide van de klachten wordt geprobeerd om beweeglijkheid van de enkel snel terug te krijgen en het bewegen en aanspannen van de onderbeenspieren zal de zwelling doen slinken. Zodra het gewicht weer goed op de enkel kan worden verdragen, zal moeten worden geprobeerd een normaal afwikkelpatroon te volgen. Als de enkel niet meer verder opzwelt kan na 1-3 dagen een steunend tapeverband worden aangelegd, waardoor de enkel weer wat stabieler en dus iets beter belastbaar wordt. Als de enkel bij belasten niet meer met zwelling reageert kan uiteraard al worden gestart met fietsen, zwemmen of aquajogging, ook om verlies van conditie tegen te gaan. Zodra pijnvrij op een been kan worden gestaan, kan worden begonnen met balansoefeningen om het gevoel en de sturing in de enkel weer terug te vinden. Van hieruit kunnen ook krachtoefeningen voor de onderbeenspieren worden begonnen en langzaam verder worden uitgebreid. Tegelijkertijd kunnen de balansoefeningen moeilijker worden gemaakt naar hinkelpassen en naar meer sportspecifieke training, zoals bijvoorbeeld overslaan of volleren op één been.
Rust en geleidelijk hervatten van de sport is dus NIET voldoende en NOOIT een goed advies!

Bron: SGA Rijnland, zie www.sgarijnland.nl