Specifieke behandeling van veelvoorkomende KNO-problemen 
Ooraandoeningen 
Neusaandoeningen 
Keelaandoeningen 
KNO-aandoeningen bij zwemmers 
Conclusie

Terug naar artikelen

Specifieke behandeling van veelvoorkomende KNO-problemen

KNO-problemen bij de sporter zijn veelal onschuldige infecties van de bovenste luchtwegen, die door hun frequentie echter veel hinder kunnen veroorzaken.
Bij de behandeling van deze infecties moet er vooral rekening mee worden gehouden dat de infectie zo snel mogelijk verdwijnt, zodat de sporter er zo weinig mogelijk last van ondervindt. Slepende infecties zorgen immers voor verminderde conditiepieken. Andere aandoeningen moeten grondiger worden aangepakt om recidieven en complicaties te vermijden.

Terug naar onderwerpen

Ooraandoeningen

Acute otitis media
Een acute otitis media (middenoorontsteking) wordt meestal voorafgegaan door een verkoudheid waarbij koorts optreedt. Vervolgens ontstaat pijn ter hoogte van het oor, een volheidsgevoel en een daling van het gehoor. Bij een acute ontsteking van het middenoor wordt meestal een drietal dagen rust voorgeschreven indien dit past in het sportieve plan van de sporter. Er mag gedurende ten minste twee weken geen watersport beoefend worden. Wanneer er vermoeden is van pus in het middenoor wordt antibiotica voorgeschreven. De symptomen verbeteren dan al vaak in 24 uur.

Secretoire otitis media
Een secretoire otitis media ('glue ear') is een aandoening die hoofdzakelijk bij kinderen optreedt en slechts zelden bij volwassenen. Deze aandoening geeft aanleiding tot lichte gehoorsdaling en volheidsgevoel in het oor maar heeft geen weerslag op de algemene conditie. We kunnen dus gerust de spontane ontwikkeling afwachten en de behandeling uitstellen tot op het ogenblik dat dit voor de sporter het beste uitkomt. De behandeling bestaat uit doorprikken van het trommelvlies, meestal aangevuld met het plaatsen van buisjes (diabolo's) in het trommelvlies.

Chronische otitis media
Een chronische otitis media vergt een specialistische aanpak vanwege de moeilijke behandeling bij het optreden van complicaties, zoals een cholesteatoom. De behandeling van competitiesporters zal niet verschillen met die van een niet-sportieve persoon, hoewel bij de keuze van een chirurgische ingreep speciale gesloten technieken voor handen zijn die bij voorkeur worden toegepast bij zwemmers en andere watersporters.

Terug naar onderwerpen

Neusaandoeningen

Rhinitis (verkoudheid)
Ook sporters worden niet gespaard voor verkoudheden, integendeel, vanwege het veelvuldig trotseren van slechte klimatologische omstandigheden zijn zij waarschijnlijk nog gevoeliger voor rhinitis dan de gemiddelde persoon die ongeveer twee tot drie verkoudheden per jaar doormaakt. Aangezien de meeste verkoudheden door virussen veroorzaakt worden en niet gepaard gaan met algemene symptomen is de aanpak van rhinitis meestal conservatief.
Dit betekent dat we de sporter aanraden het gedurende enkele dagen kalmer aan te doen. In geval van neusverstopping schrijven we hem neusspray voor (Nasivin, Otrivin) gedurende maximaal vijf tot zeven dagen. Hierbij is het ook belangrijk genoeg vocht in te nemen. Bij overvloedige slijmproductie kunnen we de neus laten spoelen met een fysiologische zoutoplossing.

Acute sinusitis
Een ontsteking van de neusbijholte wordt vaak voorafgegaan door een banale neusverkoudheid. Wanneer de symptomen verergeren, toenemen of het snot purulent (‘pussig’) wordt, is de kans groot dat de infectie zich heeft uitgebreid tot de sinussen.

In het beginstadium van een acute ontsteking van de neusbijholten schrijven we een viertal dagen rust voor. Als medicamenteuze behandeling geven neusspray om de zwelling van het neusslijmvlies tegen te gaan, en koorts- en pijnstillers..
In een acute, purulente fase met hevige symptomen moeten we drastischer ingrijpen om de duur van de sinusitis zo kort mogelijk te houden. Zo wordt een punctie van de aangetaste kaakholte uitgevoerd waarbij de holte gespoeld wordt en lokaal een antibioticum wordt ingebracht. De sinuspunctie kan de dag erna eventueel nog eens herhaald worden. Ook hier worden dezelfde medicatie als hierboven beschreven aan de behandeling toegevoegd en is voldoende vochtinname belangrijk.

Chronische sinusitis
Een chronische sinusitis zal niet alleen aanleiding geven tot chronische klachten van neusverstopping, hoofdpijn en nasale secreties, maar kan ook een acute sinusitis veroorzaken. Daarom is het aangewezen om een sporter met chronische sinusitis fundamenteel en dus chirurgisch te behandelen.

Allergische rhinitis
Allergische rhinitis komt voor in twee verschillende vormen: de ‘continue’ allergische rhinitis en de seizoensgebonden allergische rhinitis. De ‘continue’ allergische rhinitis wordt veroorzaakt door allergenen die het hele jaar aanwezig zijn en die afkomstig zijn van de huisstofmijt, katten en schimmels. De patiënten klagen voornamelijk over neusobstructie, verminderde geur, niezen en waterige neusloop. De buitensporten hebben een positief effect en zorgen voor een duidelijke verlichting van de symptomen, voornamelijk bij patiënten die allergisch zijn voor de huisstofmijt.
Allergie voor gras-, boom-, bloem- en onkruidpollen kan voor de sporter een zeer hinderlijke kwaal zijn, zeker bij het beoefenen van openluchtsporten. Aangezien steeds meer mensen last hebben van ‘hooikoorts’, zullen ook sporters hier veel last van hebben.
Symptomen zijn: waterige neusloop, niezen en oogontstekingen. Vaak ondervindt de sporter ook een vermindering van zijn prestatievermogen. De eerstekeusbehandeling voor een seizoensgebonden allergische rhinitis is medicamenteus, namelijk antihistaminica.
Nasale corticoïdbehandeling wordt toegepast bij de behandeling van seizoensgebonden en vaste allergische rhinitis. Hoewel ze geen systemisch corticoïdeffect hebben, moet de voorschrijvende arts een medische verklaring toevoegen om het lokale corticoïd te laten gebruiken. Lokale antihistaminica, lokale cromonen, vertonen geen bijwerkingen. Ze zijn echter iets minder krachtig en kunnen daardoor alleen bij licht allergische personen voorgeschreven worden.

Wanneer de symptomen niet onder controle gehouden worden of wanneer het prestatievermogen lijdt onder de allergische symptomen of de bijwerkingen van de medicatie, is het beter om over te gaan tot hyposensibilisatie. Tijdens deze behandeling dient men kleine doses toe van het allergeen, in opklimmende concentraties, via injecties in de huid. De gunstigste resultaten hiervoor zijn beschreven bij de pollenallergische patiënten. De kuur bestaat uit een opstartfase (ongeveer twaalf wekelijkse injecties) en een onderhoudsfase (maandelijkse injecties).
Op de dag van de injectie mag de patiënt geen zware lichamelijke inspanningen leveren (training, competitie). Als we alle voorzorgsmaatregelen in acht nemen is de kans op een systemische bijwerking (astma-aanval, shock) zeer klein.

Terug naar onderwerpen

Keelaandoeningen

Faryngitis en tonsillitis
Acute ontstekingen van de keelwand worden meestal door virussen veroorzaakt. De behandeling is voornamelijk symptomatisch, want antibiotica zijn uiteraard overbodig. Zolang de patiënt koorts en pijn heeft kunnen we een koorts- en pijnstillers toedienen en indien mogelijk schrijven we een paar dagen rust voor. Hetzelfde geldt voor een acute laryngitis (ontsteking van het lager gelegen deel van de keel waar ook de stembanden zich bevinden) die echter wel enkele dagen langer zal duren en waarbij we ook stemrust opleggen.
Een acute tonsillitis (ontsteking van de keelamandelen) heeft voornamelijk een virale etiologie. Bij de behandeling nemen we de regel in acht die ook van toepassing is bij de niet-sportieve patiënt. Namelijk één week rust en één week rustig aan doen waarbij slechts lichte trainingen zijn aangewezen. We schrijven hier ook alleen koorts- en pijnstillers voor. Bij recidiverende keelonstekingen (meer dan vier per jaar) kan men de keelamandelen verwijderen (tonsillectomie) om een acute tonsillitis in het actieve sportseizoen te vermijden en om de negatieve invloed van een chronische infectiehaard op het fysieke prestatievermogen uit te schakelen. Een tonsillectomie wordt uitgevoerd onder algehele narcose. Daarna moet de patiënt nog veertien dagen rust nemen (geen training of competitie) en het nog veertien dagen kalm aan doen. Een tonsillectomie heeft dus gedurende ongeveer twee maanden een negatieve invloed op het fysieke prestatievermogen.

Terug naar onderwerpen

KNO-aandoeningen bij zwemmers

Bij zwemmers komen, in tegenstelling tot de meeste andere sporten, nauwelijks verwondingen in het aangezicht voor. Een uitzondering is waterpolo.
De zwemsport veroorzaakt allerlei aandoeningen van het slijmvlies ter hoogte van de bovenste luchtwegen. Vooral zwemmen in een indoorbad ligt aan de bron van verschillende ontstekingen en infecties. Vele factoren spelen hierbij een rol: contact van het slijmvlies met een niet-fysiologische waterige oplossing, lichaamsafkoeling, aanwezigheid van chloor en andere irriterende stoffen in het water en microbiologische vervuiling. Deze factoren tasten het fijne afweermechanisme van het neusslijmvlies aan (mucusfilm, beweging van trilharen) en de irriterende substanties kunnen voor een directe ontsteking zorgen.
Dit heeft als gevolg dat aandoeningen, zoals verkoudheden, loopneuzen, sinusitis en oorontstekingen, na zwemmen in een indoorbad kunnen optreden, voornamelijk als dit dikwijls gebeurt.
Het wekt dus geen verbazing dat men aan kinderen en volwassenen afraadt te zwemmen wanneer ze KNO-problemen hebben. Zwemmen is ook ongunstig voor mensen met chronische sinusitis, zelfs als ze geopereerd zijn, omdat deze patiënten meestal een of andere vorm van hyperreactiviteit van het slijmvlies vertonen. Dit betekent dat het neusslijmvlies gevoelig reageert op de irriterende stoffen die in het zwembad aanwezig zijn zodat gemakkelijk een ontsteking optreedt.
Stoppen met zwemmen is vaak een goede test bij het zoeken naar de oorzaak van de aandoening en het is vaak ook een uitstekend therapeutisch middel.

Terug naar onderwerpen

Conclusie

Aandoeningen in het KNO-gebied zijn voor de sporter belangrijk vanwege hun frequentie. Slepende, zogenaamde banale infecties leiden ook tot dalende prestatiepieken. Daarom zal de behandeling gericht zijn op een snel en volledig herstel van de aandoening en het vermijden van recidieven.

Terug naar onderwerpen