Cardiovasculaire vragenlijst: risico op plotse hartdood

Regelmatig wordt in het nieuws melding gemaakt van sporters die plotseling overlijden. De gunstige effecten van sport worden op deze manier soms overschaduwd door het overlijden van ‘ gezonde’ sporters. Dit roept vaak vragen op; hoe vaak komt dit voor? Had dit voorkomen kunnen worden (preventie)? Moet er van iedere sporter een hartfilmpje (elektrocardiogram, ECG) worden gemaakt om hartaandoeningen op tijd te ontdekken? Op dit moment is er in Nederland geen registratie van alle plotselinge hartdoden tijdens het sporten. Hierdoor is het lastig te zeggen hoe vaak dit nu eigenlijk voorkomt. Ook over de preventie van plotse dood kunnen we geen duidelijk antwoord geven.

Oorzaken plotse dood

De oorzaak van de plotse dood en hartstilstand is onder te verdelen in 2 leeftijdsgroepen. In de groep sporters boven de 35 jaar is er vaak sprake van coronair hartlijden; het dichtslibben van kransslagaderen. De sporters jonger dan 35 jaar overlijden voornamelijk ten gevolge van een aangeboren, erfelijke hartziekte. Plotse dood is dan soms het eerste – en gelijk fatale - teken of symptoom van dergelijke hartziekten. Familieleden zouden ook zo´n hartziekte kunnen hebben zonder enige klachten te ervaren. Het is in die gevallen dus niet zo, dat sport ZELF de oorzaak is van de hartstilstand, maar een reeds bestaande hartaandoening. Hoe vaak dit soort afschuwelijke gebeurtenissen plaats vindt in Nederland is niet precies bekend.

Preventie en sportmedisch onderzoek

Dit komt doordat er in Nederland geen centrale registratie van alle plotselinge hartdoden tijdens het sporten plaatsvindt. Ook over de preventie van plotse dood kunnen we nog geen sluitend antwoord geven. De werkgroep ‘cardiovasculaire screening en sport’ geeft als advies om het Lausanne-protocol, de harttest voor wedstrijdsporters, te volgen bij een tweejaarlijkse harttest van alle Nederlandse sporters. Ook de wereldvoetbalbond heeft het Lausanne-protocol verplicht gesteld voor alle voetballers in vertegenwoordigende elftallen. Bij dit Lausanne-protocol wordt ook een ECG gemaakt. Er ontstaat hierbij echter nog geregeld verwarring. 40% van de sporters heeft namelijk een zogenaamd afwijkend ECG. De oorzaken en gevolgen van deze afwijkingen zijn echter vaak onbekend. Hierbij is het zo dat een ‘afwijkend ECG’ zeker bij gezonde sporters en topsporters kan voorkomen, zonder dat er dus sprake is van een verworven of aangeboren hartziekte.

Daarnaast beveelt de werkgroep breedtesporters onder de 35 jaar op vrijwillige basis aan om een cardiovasculaire screening te ondergaan. Met behulp van een korte vragenlijst kan de sporter zelf zijn/haar risico inschatten en bepalen of het verstandig is een cardiovasculaire screening te ondergaan. Als de sporter de vragenlijst via internet heeft ingevuld ontvangt hij/zij bij een ingeschat hoog risico of twijfels over de gezondheid het advies een afspraak te maken bij een sportmedische instelling of naar zijn/haar eigen huisarts te gaan zodat nader onderzoek kan plaatsvinden. Ook intensieve sporters van boven 35 jaar worden geadviseerd de vragenlijst in te vullen. Ga naar de cardiovasculaire vragenlijst.

Registratie plotse hartdood

In 2006 heeft de Gezondheidsraad geadviseerd om uitgebreid wetenschappelijk onderzoek te doen naar plotse dood. Zij hebben het Lausanne-protocol tegen het licht gehouden en zeggen dat screening geen duidelijke waarde heeft bij het voorkomen van plotselinge dood.

Om antwoorden op alle vragen te krijgen is Sportcor opgericht. Sportcor zal informatie over sporters die plotseling overlijden landelijk registreren. Ook wordt informatie, inclusief ECG, van alle sporters die worden gekeurd volgens het Lausanne-protocol geregistreerd. Dit zal gebeuren via het internet.

• Ga naar de cardiovasculaire vragenlijst.

Meer informatie?

• Vereniging voor Sportgeneeskunde, vsg@sportgeneeskunde.com
• Sudden cardiac death in athletes: the Lausanne
  Recommendations