Hersenschudding
Hoofdletsel
Neusletsel
Oorletsel
Gebitletsel
Hoofdpijn en sport

Hersenschudding
Bij sportletsels van het hoofd zoals een kopduel tussen twee voetbalspelers, een harde tackle bij rugby of tijdens een bokspartij kan een hersenschudding optreden. Een hersenschudding is een letsel van de hersenen, waarbij na een klap tegen het hoofd functieverlies van de hersenen optreedt. Dit functieverlies kan zich uiten in bewustzijnsverlies, verwardheid, geheugenverlies, dubbelzien, duizeligheid en wankelend lopen. Bij een hele lichte hersenschudding is er geen bewustzijnsverlies. Bij een wat zwaardere hersenschudding is er bewusteloosheid die korter dan 5 minuten duurt. Komt de speler bij dan heeft hij geheugenverlies en meestal hoofdpijn en is misselijk. De komende 24 uur moet hij door iemand in de gaten worden gehouden. Krijgt hij namelijk opnieuw een verlaagd bewustzijn of zelfs een bewusteloosheid, dan kan er een bloeding in het hoofd zijn. Hij moet dan onmiddelijk door een arts onderzocht worden. Bij een ernstige hersenschudding - bewusteloosheid langer dan 5 minuten - moet de sporter altijd en onmiddelijk door een arts onderzocht worden.

Bij zelfs het geringste vermoeden van een lichte hersenschudding moet de sporter tegen zichzelf beschermd worden en belet worden verder te sporten. Hij kan dan namelijk zijn eigen functioneren niet meer inschatten en zodoende nog meer schade oplopen. Dit omdat de concentratie en coördinatie afgenomen zijn. Na een hersenschudding mag een speler ten minste 3 weken geen contactsport meer doen. Voordat hij de sport gaat hervatten moet hij door een arts onderzocht worden.

In de bokswereld wordt al enige tijd gepropageerd om extra testen verplicht te stellen om de mate van opeengehoopte schade te kunnen vaststellen. Dit kan dan leiden tot een advies om te stoppen met de bokssport; dit alles in het belang van de gezondheid van de sporter. Dit is niet altijd in het belang van de financiële situatie van de bokser. Testen zoals een hersenscan, hersenfilm (EEG) en neuropsychologische tests worden dan verricht. Deze laatste zijn langdurige onderzoeken naar het concentratievermogen, het geheugen, de motoriek en oriëntatie van een persoon. Wellicht kunnen deze testen dan de bokssport behoeden voor ernstige toestanden of wellicht ook van de zichtbare hersenschade van bekende boksers als Rudy Koopmans, Bep van Klaveren of Mohammed (Cassius Clay) Ali.

Terug naar boven

Hoofdletsel
Het hoofd is een deel van het lichaam dat goed beschermd is door de harde schedel, maar desalniettemin ernstig letsel op kan lopen bij het sporten.
Hersenschuddingen kunnen ontstaan bij botsingen of valpartijen tijdens het sporten, bij vechtsporten, maar ook door het verkeerd koppen van de bal bij voetbal.
Ook aan het gezicht kunnen blessures ontstaan. Ballen kunnen in het gezicht terecht komen, en bloedneuzen, gebitsschade en blauwe plekken veroorzaken. Komen ze echter in het oog terecht, dan kan de schade veel ernstigere gevolgen hebben.
Bescherming van hoofd en gezicht is dan ook geen overbodige luxe bij een aantal risico-sporten!

Terug naar boven

Neusletsel
De neus bestaat voornamelijk uit kraakbeen en voor een klein deel uit bot. Het botdeel is eigenlijk een verlenging van het voorhoofd; de rest van de neus bestaat uit kraakbeen, slijmvliesbekleding en huid. Er zijn twee functies van de neus namelijk het reukvermogen en de airconditioning voor de longen. Wanneer wij koude buitenlucht inademen, wordt deze lucht op weg naar de longen in de neus op temperatuur gebracht en tevens van de juiste vochtigheid voorzien.

Letsels van de neus geven vaak een (tijdelijke) vermindering van het reukvermogen, dat ook de smaak aantast. Een slechte of mindere luchtpassage heeft invloed op de sportprestaties. Bij een direct letsel door een harde vuistslag kan er een neusbloeding ontstaan; in ernstiger gevallen kunnen de neusbotjes breken of kan er een bloeduitstorting in het neus tussenschot optreden.

De eerste behandeling is met gazen of watten de bloeding tegen te gaan, waarbij tevens de neus onder het harde deel moet worden dichtgedrukt. Een ernstige bloeding, een scheve neus of het dichtzitten van de neus vereist een medische behandeling, die in de meeste gevallen op de EHBO van een ziekenhuis zal moeten plaats vinden. Bij een scheve en dus gebroken neus zal deze met de juiste techniek door een KNO arts recht gezet moeten worden. Hierna dient - net zoals bij andere breuken - rust genomen dienen te worden om de breuk te laten helen. Soms gaat dit met behulp van een gipsspalkje. Als sportarts adviseer ik meestal ongeveer 3-4 weken niet te sporten.

In slechts enkele gevallen kan de sporter sneller weer sporten m.b.v. een gezichtsmasker. Dit masker moet dan goed passend gemaakt worden en goed gefixeerd worden aan het voorhoofd. Ook moet er voldoende gezichtsvermogen blijven. De bekende Britse voetballer Paul Gascoine was ook al eens te bewonderen met zo'n gezichtsmasker.

Terug naar boven

Oorletsel
Een sport waarbij de oren vaak de klos zijn is judo. Bij het vastpakken van de jas en het werpen van de tegenstander worden vaak de oren geraakt. Door het harde contact van hand of elleboog met het oor kan in de oorschelp een bloeding ontstaan. Als het bloed langere tijd met het kraakbeen van de oorschelp in contact is, zal het kraakbeen oplossen. Het oor zal schrompelen en het typische beeld van een “bloemkool”oor geven. Om deze verschrompelde oren te voorkomen moet snel nadat de bloeding is ontstaan geprobeerd worden het bloed daar weg te krijgen. Dit kan via het uitzuigen met een naald of met een klein sneetje. Hoe minder bloed er achter blijft hoe beter. Overigens is dit een esthetisch probleem, het gehoor zelf wordt niet beïnvloed.

Bij de duiksport kunnen oorproblemen dodelijk zijn. Allereerst zal een beginnende duiker met oorproblemen meestal geen geschiktheidverklaring ontvangen; veel oorklachten als ontstekingen en “loopoor” zullen tijdens het duiken tot zo veel problemen leiden dat veilig duiken onmogelijk is. Het gevaar b.v. bij een niet dicht trommelvlies is dat het water dan via de gehoorgang het middenoor in loopt en o.a. duizeligheidklachten kan geven.
Bij het duiken moet men ook kunnen “klaren”; dit is de luchtdruk in het middenoor aanpassen aan druk van buiten. Dit is een belangrijke techniek die bij de duikopleiding wordt bijgebracht. Als men niet goed klaart en te snel daalt of te snel stijgt, kan door het hoge druk verschil het trommelvlies scheuren. Dit is behalve erg pijnlijk ook gevaarlijk vanwege de pijn en duizeligheid die het te weeg brengt. Ook kunnen bij het duiken in vooral zoetwater ontstekingen in de gehoorgang ontstaan door achterblijven van water.

Tot slot moeten natuurlijk ook de “lawaaisporten” worden genoemd: pistool- en geweerschieten, maar ook de auto- en motorsport. Het beschermen van je oren in situaties waarbij de decibellen blijvende gehoorbeschadiging kunnen geven is een noodzaak. Het is even wat extra moeite om de oordopjes elke keer in te doen, maar het voorkomt op termijn veel ellende (en een gehoorapparaat).

Door V. Rutgers, sportarts

Terug naar boven

Gebitletsel

Wat is het?
Eigenlijk alle verwondingen aan je gebit. Dus een tand door je lip, of ernstiger. Gebitsletsel ontstaat vaak als gevolg van een bal of een stick in je gezicht. Je tanden kunnen los gaan zitten, uit je kaak raken en soms zelfs in de tandkas geslagen zijn.

Wat moet je doen?
Het is heel belangrijk dat je een losse tand goed bewaart. Bijvoorbeeld in de tandkas, waarna je je kaken goed op elkaar houdt. Dit kun je doen door op een zakdoek te bijten. Wanneer dit niet lukt, kun je ‘m ook onder je tong of in een zakje met speeksel of water bewaren. Ga zo snelmogelijk naar een tandarts of een kaakchirurg, want het terugplaatsen van de tand moet eigenlijk binnen een half uur na het letsel gebeuren.
Laat alles goed nakijken. Omdat een tandletsel zo opvalt, worden andere beschadigingen zoals een kaakfractuur over nog wel eens over het hoofd gezien.
Voorkómen
Simpel en doeltreffend: draag een gebitsbeschermer. Kijk op www.voorkomblessures.nl voor meer informatie over bitjes.

Terug naar boven

Hoofdpijn en sport

Voor veel mensen is sporten een heerlijke uitlaatklep om de spanning uit het lichaam te krijgen: een uurtje trainen in de sportschool, een partijtje voetbal, een stuk hardlopen, etc. Vaak ben je duf na een dag werken en bestaat er een lichte hoofdpijn die verdwijnt tijdens en na het sporten. Je voelt je daarna weer heerlijk fris en helder.
Helaas zijn er mensen die juist hoofdpijn krijgen van het sporten. Deze hoofdpijn ontstaat meestal enige tijd na de inspanning en kan soms een migraineachtig beeld vertonen, dat wil zeggen dat de hoofdpijn heel heftig kan zijn, soms aan een kant van het hoofd en ook met andere verschijnselen gepaard gaand als bijvoorbeeld een minder goed kunnen zien. Het spreekt voor zich dat dergelijke klachten een plezierig sporten in de weg staan. Bij elke sport kunnen dergelijke klachten voorkomen, wel zie ik het voornamelijk bij hardlopers en ook meer bij vrouwen dan bij mannen.
Hoewel bij sommigen de klachten onverklaarbaar blijven zijn er verschillende oorzaken van de hoofdpijn aan te geven, drie daarvan zijn het meest voorkomend. Allereerst hoofdpijn die voorkomt uit de nek zelf. Dit kan zijn door een verhoogde spierspanning vanuit de nek, door pijnklachten uit de nekwervels (slijtage) of andere structuren (tussenwervelschijf) in de nek. Vaak hebben sporters met hoofdpijn die voortkomt uit de nek, ook wel last van de hoofdpijn in andere situaties en in rust. Aanbevolen therapieën hierbij zijn ontspannende oefeningen (massage), fysio- en/of manuele therapie, houdingsaanpassing waarbij vooral gelet moet worden op de houding tijdens het sporten. Wielrenners bijvoorbeeld kunnen baat hebben bij verhoging van het fietsstuur waardoor de nek zich minder hoeft te strekken.
Een andere veel voorkomende oorzaak van de hoofdpijn wordt gevonden in een tekort aan vocht of koolhydraten tijdens een (meestal langduriger) inspanning. Vooral veel vochtverlies bij warm weer kan hoofdpijnklachten geven als eerste symptoom van oververhitting. Voldoende drinken tijdens (en na) de inspanning kan de klachten voorkomen. Het is verstandig om tijdens langduriger inspanning niet alleen water maar ook isotone dorstlessers te drinken en zorg te dragen voor voldoende inname van koolhydraten.
Op mijn spreekuur zie ik het meest patiënten met een migraineachtige hoofdpijn, welke ontstaat een tot enkele uren na de inspanning. Vaak zijn het beginnende hardlopers die in het verleden ook wel hoofdpijn klachten hadden. De hoofdpijn komt gelukkig niet altijd op, maar kan wel uren aanhouden en pas de volgende dag volledig zijn verdwenen. De oorzaak is gelegen in het wijder en nauwer worden van de bloedvaten in de hersenen in relatie met de inspanning en de ontspanning erna. Belangrijke maatregelen ter voorkoming zijn een goede warming-up, maar nog belangrijker een goede cooling-down. Daarnaast dienen andere voorwaarden als voldoende vocht en energie inname goed geregeld te zijn. Indien alle juiste voorzorgsmaatregelen zijn genomen zonder voldoende succes, kan een betablocker (een medicijn wat de bloedvaten wijder houdt) uitkomst bieden. Een lage dosering welke alleen voor de inspanning genomen hoeft te worden, kan voldoende zijn om de hoofdpijn te voorkomen.
De aan inspanning gebonden hoofdpijn is vrijwel altijd goed te behandelen en hoeft dus geen reden te zijn het sporten te vermijden. Gelukkig is voor velen juist het sporten de gelegenheid om de “spannings”hoofdpijn kwijt te raken.

V. Rutgers, sportarts

Terug naar boven