Klik op de afbeelding om het bericht vergroot weer te geven

Bron: De Telegraaf, 18 augustus 2006

Blessures Paardensport
Inzicht in sportblessures is een noodzakelijke eerste stap om gericht aan preventie te werken. De paardensport en de paardrijders zijn zich daarvan bewust. Blessures zijn daarom in kaart gebracht met het web-based Blessure Informatie Systeem (BIS) van TNO. Per duizend uur paardensport is het aantal blessures 1,1. De paardensport is daarmee een sport waar relatief weinig blessures voorkomen in vergelijking met andere sporten die via BIS zijn onderzocht. Lees verder (PDF)>>

Voor informatie kunt u hieronder op een aantal onderwerpen klikken. Deze informatie is geschreven door (medisch) deskundigen.

Inleiding 
Dressuur 
Military 
Draf- en rensport 
Bewegings- en belastingsanalyse 
Blessures 
Preventieve maatregelen

Inleiding

Hoewel het paard als nuttig vee in de landbouw zo goed als overbodig is geworden, geniet het een groeiende belangstelling als essentieel hulpmiddel bij sportbeoefening en vrijetijdsbesteding. Medio vorige eeuw geleden werd deze tak van sport vrijwel alleen in de hoogste kringen bedreven, maar tegenwoordig zijn er beoefenaars uit alle lagen van de bevolking. Er zijn drie organisaties actief binnen de nationale paardensport: de Nederlandse Hippische Sportbond, de Nederlandse Stichting Draf- en Rensport en de Federatie Paardrijden Gehandicapten.
De Nederlandse Hippische Sportbond herbergt verreweg het grootste aantal beoefenaars van de paardensport en is opgebouwd uit 4 afdelingen, die elk ook weer onderverdeeld zijn in diverse stichtingen, federaties of bonden.

Deze 4 afdelingen zijn:
1. Recreatie
Hieronder vallen onder alle maneges en rijscholen als ook de stichting Recreatie Ruiters, die ruiterbewijzen afgeeft na een tweeledig examen (theorie en praktijk).
2. Basiswedstrijdsport
Hieronder ressorteren onder andere een aantal rijverenigingen, die spring-, dressuur-, men- en tuigpaardevenementen organiseren als ook de Nederlandse Pony Club.
3. Gespecialiseerde wedstrijdsport
Dit is een sectie, die zich bezig houdt met het organiseren van Concourses Hippique, samengestelde wedstrijden (military) en dressuurwedstrijden.
4. Gespecialiseerde wedstrijdsport aangespannen paarden
Hierbij handelt het om wedstrijden voor tuigpaarden.

Terug naar onderwerpen

Dressuur

De dressuur berust deels op de rijke traditie van de Europese rijscholen uit de zeventiende en achttiende eeuwen vormt de basis van iedere vorm van paardensport. Het doel is een harmonische ontwikkeling van de lichaamsbouw en de bekwaamheid van het paard, waardoor dit kalm, gewillig en scherpzinnig wordt en een perfect samenspel met de ruiter ontstaat. In het eisenpakket zijn onder meer opgenomen pirouettes, veranderingen van richting op twee hoefslagen in de galop, galopchangementen bij elke sprong en klassieke bewegingen als de piaffe en de passage.

Terug naar onderwerpen

Military

De military is een veelomvattende proef voor paard en ruiter, die is samengesteld uit drie onderdelen, dressuur, de uithoudingsproef en een springconcours. De drie disciplines worden op drie achtereenvolgende dagen afgewerkt. Paard en ruiter moeten dus de grondbewegingen beheersen en na de zware uithoudingsproef in staat zijn soepel, fit en gehoorzaam het springconcours te volbrengen. De uithoudingsproef bestaat uit twee wegparcoursen, een steeplechase en de spectaculaire crosscountry.
Het resultaat wordt bepaald op basis van punten verkregen uit de drie onderdelen, waarbij ook weer strafpunten worden gehanteerd bij overschrijden van de vastgestelde tijd en fouten, die gemaakt worden bij hindernissen.

Terug naar onderwerpen

Draf- en rensport

De draf- en rensport is een geheel andere vorm van paardensport en staat volkomen los van de Nederlandse Hippische Sportbond. Het gaat hierbij om draverijen (met pikeurs gezeten op een sulky die wordt voortgetrokken door het paard) en rennen (met jockeys gezeten op het paard). In het buitenland worden ook nog steeplechases gereden.
Er wordt gereden over verschillende afstanden en handicaps en indelingen naar leeftijd helpen de kansen evenwichtig over het deelnemende veld te verdelen. De races genieten een grote belangstelling, mede gezien de mogelijkheid om een legitieme gok te wagen.
De paardensport kent zeer veel recreatieve mogelijkheden. Er zijn dus vele manieren om sport of recreatie te bedrijven met een paard. Zo kan men ook nog aan paardvoltige doen en een balspel beoefenen op een paard (polo).

Wat gelijk blijft is dat er bij de omgang met paarden altijd onberekenbare factoren blijven, die gevaarlijke situaties in de hand kunnen werken. Bovendien kan een paard een gewicht bereiken van 500 kg, een snelheid ontwikkelen van 65 kilometer per uur en bevindt zich het hoofd van een ruiter op een paard zich op circa 3 meter hoogte. Hoewel dus zeer sterk en snel kent het dier enige zwakke plekken, die de stabiliteit verminderen en valpartijen in de hand werken. Dit wordt natuurlijk mede veroorzaakt door de hoge eisen die aan het paard worden gesteld bij sommige disciplines.
Bij het rijden en bij de omgang met het paard zijn er vele mogelijkheden om blessures op te lopen. In sommige blessure-overzichten neemt paardrijden een vooraanstaande plaats in, al moet natuurlijk niet vergeten worden, dat er zeer veel beoefenaars zijn.
Aan de andere kant kan paardrijden aangewend worden als therapie en revalidatie bij tal van geestelijke en lichamelijke aandoeningen. Vele patiënten met een handicap (bijvoorbeeld door blindheid of neurologische stoornissen) kunnen nut hebben van en genoegen beleven aan deze sport. Ook in de psychiatrie zijn er talrijke therapeutische successen bekend. Een andere voordeel van paardrijden is dat er nauwelijks leeftijdsgrenzen zijn. Jonge kinderen kunnen al snel op een pony rijden, terwijl een aanvang op oudere leeftijd ook zeer goed mogelijk is.

Terug naar onderwerpen

Bewegings- en belastingsanalyse

Het balanceren op de bewegende paardenrug vereist een juiste basishouding. Het bovenlichaam dient opgericht te worden, echter op een ontspannen wijze. Om een goede vaste zit in het zadel te krijgen moeten de knieën tegen of aan het zadel worden gehouden. Hiervoor dienen de bovenbenen zorg te dragen. Bij ervaren ruiters zijn deze spieren dan ook zeer goed ontwikkeld. De voeten, die rusten op de stijgbeugels dienen recht onder de knieën geplaatst te worden anders kunnen de bewegingen van de paardenrug niet gevolgd worden. Dit is zowel voor het paard als de ruiter extra vermoeiend.
De primaire controle van het paard gaat via het toom, de teugels en het bit. Via het zadel en vooral de stijgbeugels is een secundaire communicatie mogelijk. Al deze materialen dienen goed afgesteld te zijn op de individuele maten omdat anders de juiste houding niet bereikt kan worden.
Gaat het paard over in draf dan worden de op- en neergaande bewegingen van de paardenrug groter. De ruiter moet zich hieraan aanpassen door zich in het ritme van de drafbeweging uit het zadel te laten opveren, net even los van de rug. Hierbij werkt een goed gevoel voor ritme voordelig. De beenzetting van het paard tijdens de galop geeft de ruiter een meer vloeiende beweging. Daarbij is er nog een onderscheid tussen linker en rechter galop te maken.
Heeft men het op- en afstijgen en de juiste houding bij de verschillende gangen onder de knie dan wordt het besturen van het paard verder geoefend, waardoor het mogelijk wordt langzamer te gaan, halt te houden en achteruit te gaan, te wenden en te keren en eventueel figuren te maken.
Pikeurs en jockeys kennen daarbij nog een gewichtsprobleem. Vooral op topniveau is een gewicht van circa 55 kg een noodzaak om het paard zo min mogelijk te belasten. De meeste van hen zijn dan ook voortdurend op dieet om niet te zwaar te worden.
Ook de orthopedische belasting blijft doorgaans binnen de perken en een rijverbod op orthopedische gronden is derhalve een zeldzaamheid. Veel discussie is er in het verleden geweest omtrent de belasting voor de wervelkolom. Tegenwoordig is vrijwel iedereen het erover eens dat met name recreatief paardrijden eerder positief werkt op tal van rugklachten dan negatief. De dynamische krachttraining van buik- en rugspieren door het constante balanceren moet hiervoor verantwoordelijk gesteld worden.

Terug naar onderwerpen

Blessures

Paardrijden is zeker niet een ongevaarlijke sport. De risico's kunnen door een aantal preventieve maatregelen beperkt worden, echter nooit volledig. Het gedrag van het paard wordt deels bepaald door de ruiter, maar het blijft een eigen wil houden of kan schrikken door externe prikkels als lawaai. Hierdoor doen zich soms onvoorspelbare situaties voor, die letsels tot gevolg kunnen hebben. Toch is het merendeel van de blessures niet de schuld van het paard maar van onzorgvuldigheden van de ruiter.

Acute letsels
De voornaamste bron van acute letsels zijn valpartijen van het paard. Hierbij kunnen zich zeer ernstige verwondingen voordoen, die tot de dood leiden. Er zijn meerdere oorzaken van valpartijen. Het paard kan weigeren, waarbij de ruiter als het ware naar voren wordt gelanceerd en het paard kan zelf ook vallen, de ruiter meenemend in zijn val. Indien de laars uit de stijgbeugel glijdt kan de ruiter van het paard afglijden en indien hij blijft hangen enige tijd over de grond meegesleurd worden. Ook versleten materiaal dat breekt tijdens het rijden kan leiden tot catastrofes.
Gevolgen van dit alles zijn voornamelijk aandoeningen van de bovenste lichaamshelft, zoals het uit de kom raken of breken van de pols, de onderarm, het sleutelbeen, schouder en elleboog. Zeer gevaarlijk zijn de zeker niet zeldzame hersenletsels en wervelbreuken die de dood of blijvende invaliditeit tot gevolg kunnen hebben.
Het vallen van paard en ruiter is de oorzaak van bovenbeen- en bekkenfracturen en ernstige inwendige verwondingen.
Een andere bron van acute letsels wordt gevormd door verwondingen die het paard veroorzaakt door trappen of bijten. Dit gebeurt vooral tijdens ondeskundige verzorging.
Een paard kan met zijn achterpoten tijdens een trap een geweldige kracht ontwikkelen en ook hierbij zijn er doden gevallen.
Indien buiten zonder rijcap met loshangend haar wordt gereden kan men gescalpeerd worden.

Chronische letsels
Chronische letsels komen veel minder frequent voor. Overbelastingsletsels van het steun- en bewegingsapparaat komen voornamelijk bij beginners voor en zijn meestal gelokaliseerd in de bovenbenen, de rug en de schouders. Een verkrampte rijstijl is de voornaamste bron van dit soort aandoeningen. Indien eenmaal de goede zit is verkregen verdwijnen deze klachten snel. Enige warming-up voor het paardrijden is aan te bevelen.
Beginners kennen in de aanvangsfase soms ook problemen met het zitvlak door onwennigheid met het harde zadel. Ook deze klachten zijn doorgaans tijdelijk en zijn deels te voorkomen door het dragen van een goede rijbroek. Een goed passende rijbroek zonder plooien aan de binnenzijde voorkomt ook huidproblemen door overmatig schuren van de liezen.
Naast acute en chronische blessures dient gedacht te worden aan mogelijke allergische reacties op stoffen van het paard. Het verdient daarom aanbeveling voor personen met een allergische constitutie niet meteen de uitrusting nieuw aan te schaffen.
Gezien de valkans bij paardrijden dienen personen met bepaalde afwijkingen als bloedingsneiging, osteoporose en zwangerschap na de 3e maand, deze sport ontraden te worden.

Doordat de ruiter gedragen wordt op de rug van het paard is de belasting van de knieen vooral van de heupgewrichten gering. Sporters met artrose van de heup kunnen dan ook meestal zonder problemen (blijven) paardrijden.

Terug naar onderwerpen

Preventieve maatregelen

Bij de preventie van blessures door het paardrijden moet de nadruk liggen op het voorkomen van de acute ernstige letsels, die fatale gevolgen kunnen hebben.
Een zeer belangrijke taak is daarbij weggelegd voor de maneges en de daar werkzame instructeurs. De Nederlandse Hippische Sportbond hecht zeer veel waarde aan een goede opleiding van de instructeurs.
Een goede instructeur moet oog hebben voor gevaarlijke situaties en via een goede trainingsopbouw het risico zo veel mogelijk beperken. De manege is verantwoordelijk voor deugdelijk materiaal, dat tijdig wordt vervangen. Ook moet er een goede controle zijn bij het uitlenen van paarden aan derden. Buiten is het paard een verkeersdeelnemer en de rijder moet dan ook de verkeersregels goed in acht nemen in combinatie met een goede ruiteretiquette. Veiliger is het om buiten in een groep te rijden onder leiding van een instructeur. Kinderen zijn in het verkeer een extra risicogroep en dienen extra goed geïnstrueerd te zijn, alvorens zij buiten mogen rijden.
De ruiter zelf is zelf natuurlijk ook verantwoordelijk voor zijn doen en laten. Pas als er sprake is van een goede ruiter-paard verhouding mag men zich op onbekend terrein begeven.
De kleding kan eveneens een preventieve werking hebben. Zeer belangrijk daarbij is het dragen van een goed passende rijcap, die een beschermende werking heeft tegen letsels van schedel en hersenen. Het dragen van een harde rijcap zou eigenlijk verplicht moeten worden. Een flink gedeelte van de paardrijders in ons land bedrijft deze sport zonder dit waardevolle hulpmiddel. De rijlaarzen beschermen de onderbenen en moeten goed passen in de stijgbeugels, zodat doorschieten wordt voorkomen.

Terug naar onderwerpen