Bij zeer vele sporten is het enkelletsel het meest voorkomende sportletsel. De ervaring leert dat door herhaalde enkelletsels bij bijvoorbeeld voetballers ook vaak kraakbeenschade ontstaat. Dit levert over het algemeen een langere hersteltijd op en een snellere terugval in klachten. Een onderscheid tussen verschillende enkelblessure kan gemaakt worden in een groep met fracturen of botbreuken en een groep overige letsels, die ook wel de weke delen letsels worden genoemd.

Enkelfracturen
Letsel aan enkelbanden en -pezen (verstuiking/verzwikking)
  -Voorkomen
  -Oefeningen
Eerste hulp bij enkelblessures
Tapen

Enkelfracturen
De eerste groep bestaat uit breuken van één van de samenstellende botten van het enkelgewricht, zoals het scheen- en kuitbeen alsmede het sprongbeen en het hielbeen. De breuk gaat gepaard met acuut ontstane pijn en het zeer snel zwellen van de enkel, waarbij de enkel niet belast kan worden. Soms zijn er knisperingen te voelen of is een vreemde stand zichtbaar. Bij verdenking op een enkelfractuur dient een bezoek aan het ziekenhuis gebracht te worden, waar de breuk bevestigd kan worden door een röntgenfoto. Afhankelijk van de aard en type van de breuk zal er veelal besloten worden tot gips behandeling en soms tot een operatie.

Terug naar boven

Letsel aan enkelbanden en -pezen (verstuiking/verzwikking)
De weke delen groep bestaat uit enkelband letsel, achillespees klachten en andere peesproblemen. Veruit het meest frequent optredende enkelletsel is de geheel of gedeeltelijke verscheuring van de enkelbanden. Vaak worden hier ook wel de termen verstuiking of verzwikking voor gebruikt. Meestal betreft het een verstuiking aan de buitenenkel, omdat hier de banden wat slapper zijn. Afhankelijk van de ernst van het letsel kunnen één of meerdere bandjes gescheurd zijn. Dit gaat dan gepaard met pijn en een snel optredende zwelling van de enkel, die niet belast kan worden. Echter het knisperen of een vreemde stand horen hier niet bij!
Op de illustratie hieronder kun je zien welke banden beschadigd kunnen raken: nummers 1, 2 en 3. Deze drie banden vormen samen met een aantal banden aan de binnenkant van de enkel het gewrichtskapsel.

We delen de enkelverstuiking in drie graden in, oplopend naar ernst.
Graad 1:
Lichte oprekking en een kleine scheuring van hooguit 1 gewrichtsband (meestal band nummer 1). Deskundige hulp is niet echt nodig.
Graad 2:
Twee banden zijn zo ingescheurd dat er teveel speling in het gewricht ontstaat (meestal nummers 1 en 2). We raden je aan een deskundige te halen.
Graad 3:
De schade is zo groot dat het enkelgewricht volledig instabiel is, alledrie de banden zijn af- of ingescheurd. Deskundige hulp is echt nodig.
Een verzwikking gaat (vaak) gepaard met:
• zwelling
• (blauwe) verkleuring
• pijn
• belemmering bij het strekken en/of buigen van het enkelgewricht

• Goede, steunende schoenen verkleinen de kans op een enkelblessure. Kijk op www.voorkomblessures.nl voor de functies van goede schoenen.
• Zorg voor een goede conditie door 1 à 2 keer per week te gaan fietsen en/of hardlopen. Begin altijd met een warming-up en eindig altijd met een cooling-down.
• Een brace of het tapen van gewrichten kan blessures voorkomen. Bij tapen worden er zodanig stroken tape aangelegd, dat de gewrichtsbanden extra steun krijgen. Een brace heeft hetzelfde effect.
• We raden je aan minimaal één seizoen beschermd te sporten en het is wetenschappelijk bewezen dat het dragen van tape of een brace de kans op herhaling vermindert.
• Van het dragen van tape of brace krijg je géén slappe spieren.
• Volledig herstel is de beste methode om herhaling te voorkomen. Revalidatie- en aangepaste trainingen bevorderen dit herstel. Sportmedische Instellingen (SMI) en Sport Geneeskundige Afdelingen (SGA) kunnen jou en je begeleider daar uitstekend bij helpen. Klik hier voor een instelling bij u in de buurt.

Terug naar boven

Oefeningen

1. Kuitspieren
Maak met je rechtervoet een grote stap naar voren.  
Breng je lichaamsgewicht over naar het rechterbeen.
Buig daarbij je rechterknie en houd je linkerknie gestrekt.
Duw je heup naar voren.
Houd je linkerhak op de vloer.
Deze oefening kan gemakkelijk uitgevoerd worden door de handen tegen een muur, boom of hek te plaatsen.

2. Korte kuitspieren
Maak met je linkervoet een kleine stap naar voren.
Houd je lichaamsgewicht op je rechterbeen.
Buig zowel je linker- als je rechterknie.
Houd je rechterhak op de vloer.

3. Oefenen van coördinatie en ver strekken van spieren rondom je enkel
Ga op één been staan, houd je armen gespreid om de balans te bewaren.
Ga op je tenen staan en dan weer op je platte voet.
Hoe sneller je de beweging uitvoert, hoe moeilijker het is om de balans te bewaren.
Lukt dit goed, sluit dan je ogen en probeer het opnieuw.

4. Versterken van de buitenste voetheffers
Ga op een stoel zitten met je voeten op de grond.
Zet een band (trainingsband of binnenband fiets) aan één kant stevig vast (bijvoorbeeld aan een zware tafelpoot).
Leg de andere kant van de band om de buitenkant van je voet.
Houd je knie 90 graden gebogen.
Schuif je voet tegen de weerstand van de band naar buiten, en probeer de buitenrand van de voet omhoog te houden.
Houd je knie en bovenbeen op dezelfde plaats.

5. Versterken van spieren aan de voorkant van je bovenbeen
Ga met het geblesseerde been op de onderste trede van een trap staan.
Tik met de tenen van het goede been de grond aan, maar blijf steunen op het geblesseerde been.
Verzwaar de oefening door niet met je tenen maar met je hak de grond aan te tikken.
Maak de oefening lichter door met je armen op de trapleuning te steunen.

6. Versterken van je voorste scheenbeenspieren
Ga rechtop staan en loop op je hielen.
Laat je voor- en middenvoet de grond niet raken.
Maak kleine pasjes.
Variant: loop op de binnenkant van je voeten en druk daarbij je grote teen goed in de grond.

7. Versterken van kuitspieren
Ga rechtop staan en loop op je tenen.
Je hiel en je middenvoet mogen de grond niet raken.
Maak kleine pasjes.

Terug naar boven

Eerste hulp bij enkelblessures
Als eerste hulp kan men direct de enkel koelen met ijs (wel iets er tussen leggen i.v.m. bevriezing) of koud stromend water gedurende 15 minuten. Later dient er dan een stevige zwachtel zonder vette watten aangelegd te worden. Bovendien is het van belang de enkel hoog te leggen en deze de eerste twee dagen niet te belasten. Hierna zullen er na voldoende rust oefeningen gedaan moeten worden om de enkel weer op kracht te krijgen.

Terug naar boven

Tapen
De laatste jaren is het tapeverband of simpelweg tapen genoemd enorm in de belangstelling. Tapen kan zowel bij de behandeling of als preventief middel gebruikt worden. De behandeling bestaat uit het zodanig aanleggen van diverse stroken tape, dat de functie van de beschadigde enkelband overgenomen wordt. Op deze manier krijgt de gekwetste enkelband rust. Wegens de zwelling kort na een ongeval kan een tapeverband pas op de tweede of derde dag aangelegd worden. Let er altijd wel op dat er geen sprake is van een allergie voor tape en dat de haren van de benen verwijderd zijn ! In een preventieve opzet worden de stroken zo gelegd dat de enkelbanden extra steun krijgen. Echter deze manier is vrij kostbaar bij langdurig gebruik, zodat zeker te overwegen valt een brace aan te schaffen. Alleen laat je jezelf hierover goed adviseren, want er zijn zeer veel verschillende typen op de markt. Een goede brace heeft een zelfde steunend effect als een goed aangelegd tapeverband. 

Bron: D. de Winter, sportarts

Zie ook onder 'artikelen': enkelverzwikkingen en zwakke enkels in de sport

Terug naar boven