Eikenprocessierups

De eikenprocessierups (Thaumetopoea processionea) vormt sinds een aantal jaren een iedere zomer terugkerende plaag in sommige delen van België en Nederland. De rups is de larve van de eikenprocessierupsvlinder, een nachtvlinder die in bijna heel Europa vookomt. Deze vlinder legt haar eitjes in de toppen van eikenbomen, waar de eitjes overwinteren.

Eind april, begin mei worden de rupsen geboren. Na een aantal vervellingen zijn ze volgroeid. Na de derde vervelling, meestal tussen half mei en eind juni, krijgen de rupsen brandharen . Het zijn deze brandharen die ernstige klachten bij de mens veroorzaken. De volgroeide rupsen hebben een grijsgrauwe kleur met lichtgekleurde zijden en zijn bedekt met lange witte haren. Deze witte haren zijn niet de brandharen.

Eind juli vindt de metamorfose tot vlinder plaats. De rupsen verdwijnen in juli met de verpopping en groeien uit tot een nachtvlinder ('een mot'). Vanaf dit ogenblik is het grootste gevaar geweken.
De naam is afgeleid van de manier waarop deze rupsen zich ’s nachts in kop-staartcolonnes (‘processie’) van het nest naar het bladerdek van eiken begeven. Daardoor bevinden deze rupsen zich vaak in grote aantallen op boomstammen. Eikenbomen met rupsen zijn te herkennen aan de nesten: dichte spinsels van vervellingshuidjes, uitwerpselen en brandharen. Daarnaast zijn deze bomen vaak kaalgevreten.

Waar komen de rupsen voor?

De eikenprocessierups komt vooral voor in centraal- en zuid-Europa, maar wordt sinds de jaren ‘90 in toenemende mate waargenomen in de Benelux en Duitsland. In het verleden kwam de eikenprocessierups in Nederland vooral voor in het zuiden van Noord-Brabant en het aangrenzende deel van Limburg. Inmiddels bevindt het verspreidingsgebied zich tot in Gelderland, Utrecht, Overijssel, Noord-Holland, Zuid-Holland en in grote delen van Noord- en Midden-Limburg. Daarnaast is de eikenprocessierups ook al gesignaleerd in bijvoorbeeld Zeeuws-Vlaanderen en Delft.

Klachten

De hinder die processierupsen veroorzaken is hoofdzakelijk te wijten aan blootstelling aan de brandharen die ze op zich dragen, als natuurlijk afweermechanisme tegen vogels en kleine knaagdieren. Deze brandharen ontwikkelen zich na de derde vervelling (rond half mei), en elke rups draagt er enkele honderdduizenden.
Bij de minste aanraking breekt de tip van het brandhaar af, en wordt een proteïnecocktail vrijgegeven die in het lichaam van het slachtoffer histamine vrijstelt, waardoor (pseudo-)allergische reacties kunnen ontstaan.
Vanwege de kleine afmetingen kunnen de brandharen gemakkelijk via de wind verspreid worden. Er hoeft dus geen rechtstreeks contact geweest te zijn met de rupsen. Hierdoor verhoogt niet alleen de kans op blootstelling, maar kunnen de brandharen ook ingeademd worden en de luchtwegen aantasten. De meest ernstige symptomen doen zich trouwens voor op winderige dagen.
Brandharen kunnen, nadat de rups ze heeft afgestoten, nog zes jaar klachten veroorzaken, dus óók wanneer er geen rupsen te zien zijn, kunnen er toch brandharen aanwezig zijn.

Huid

Na contact met de brandharen treedt vrijwel onmiddelijk een hevige jeuk op in de nek, armen, benen… Na een halfuur tot twee uur ontstaat roodheid en huiduitslag in de vorm van bultjes of blaasjes, die na enkele dagen tot weken verdwijnen.

Er kan zich ook contact dermatitis ontwikkelen met huiduitslag die die langer aanhoudt.

Ogen

Naast een zeer pijnlijke irritatie, kan ook conjunctivitis (ontsteking van het bindvlies van de ogen) optreden. In zeldzame gevallen kunnen de brandharen het oog binnendringen en daar een chronische oogontsteking met een soort knobbelvorming teweegbrengen. Enkel met een operatieve ingreep kunnen de haartjes dan nog verwijderd worden.

Luchtwegen

De brandharen kunnen worden ingeademd, en in het ademhalingsstelsel irritatie veroorzaken. Dit kan leiden tot slikstoornissen, ontsteking van de neusslijmvliezen en ademhalingsstoornissen.

Omwille van hun kleine afmetingen zouden ze kunnen binnendringen tot in de kleinste luchtwegen en een asthmatische bronchitis met een piepende ademhaling kunnen veroorzaken.

(Pseudo-)allergische reactie

In zeldzame gevallen kan een (pseudo-)allergische reactie optreden met hevige jeuk en huiduitslag. Er zijn ook gevallen beschreven van mensen die na herhaaldelijke blootstelling aan processierupsen een levensbedreigende anafylactische shock krijgen.

Algemene klachten

In zeldzame gevallen kunnen algemene verschijnselen ontstaan: braken, duizeligheid, koorts en algehele malaise.

Behandeling van de klachten

Huid

  • Voorkom krabben of wrijven, dit bevordert de verspreiding van de brandharen en maakt de klachten erger.
  • Verwijder brandharen van de huid met plakband of kleefpleister.
  • Spoel de huid en/of ogen goed met lauw water.
  • Vergeet niet om ook uw kleding goed te wassen (60 graden) en uit te spoelen.

Ogen

  • Geïrriteerde ogen moeten zorgvuldig worden uitgespoeld.
  • Bij aanhoudende of ernstige klachten is het verstandig contact op te nemen met de huisarts.

Luchtwegen

  • Bij aanhoudende of ernstige klachten kan aangepaste medicatie nodig zijn. Raadpleeg hierover uw huisarts.

Wat doen bij overlast van eikenprocessierupsen?

  • Probeer elk contact met de rupsen en de nesten te voorkomen en maak ook kinderen hierop attent. Hou afstand van de eikenbomen waarin ze zitten.
  • Draag kledij die hals, armen en benen bedekt en ga niet op de grond zitten.
  • Waarschuw het gemeentebestuur. Zij zullen passende maatregelen treffen of de verantwoordelijke diensten op de hoogte brengen.

Wat mag u niet doen?

  • De rupsen en nesten aanraken en zelf trachten te bestrijden. Gebruik zeker geen insecticiden.
  • Wegspuiten met bijvoorbeeld een hogedrukreiniger. De brandharen van de rupsen kunnen dan via de lucht verspreid geraken.
  • De brandharen behouden meer dan 5 jaar hun schadelijke werking. Daarom wordt aangeraden om de oude nesten te laten verwijderen. Doe dit zeker niet zelf!
Gezondheid.be

Gezondheid.be is de grootste website van België met kwalitatieve en nuttige informatie rond gezondheid voor niet-professionelen. In maart 2009 werden meer dan 567 000 unieke bezoekers/maand geteld (gemiddeld meer dan 23.500 unieke bezoekers/dag-CIM geregistreerd.)

www.gezondheid.be  

 


Sportzorg.nl is de voorlichtingswebsite van de sportartsen in Nederland. De informatie op Sportzorg.nl kan niet worden beschouwd als een vervanger van het consult of een behandeling door een (sport)arts. Wij willen benadrukken dat je bij twijfel over gezondheid, behandeling of medicijnen altijd contact op zou moeten nemen met je (sport)arts, specialist of apotheker. Sportzorg.nl kan niet aansprakelijk worden gesteld indien de informatie niet volledig voldoet aan juistheid, volledigheid of effectiviteit. Het gebruik van de informatie geschiedt volledig op basis van eigen risico van de gebruiker.

Share deze pagina: