Schouder uit de kom

Ongeveer 8 tot 48 per 100.000 mensen per jaar krijgen een schouder uit de kom, ook wel voorste schouderluxatie genoemd. De blessure komt veel voor bij sporten met veel lichamelijk contact, zoals American football, rugby en ijshockey. Wat is schouderluxatie? En hoe voorkom je deze blessure?

Schouderluxatie: schouder uit de kom

Als je schouder uit de kom is, is de kop van de bovenarm door een grote kracht uit de kom geraakt. Dit gebeurt meestal na een val of harde botsing. De spieren en het gewrichtskapsel kunnen de kop van de bovenarm dan niet meer goed op zijn plek houden. In 90-95 procent van de gevallen gaat de schouder naar voor uit de kom.

Een arts kan vaststellen of je schouder uit de kom is door vragen te stellen en je schouder te onderzoeken. Vaak is het beeld duidelijk: je hebt pijn, je schouder voelt instabiel en staat in een andere stand dan normaal.

Er worden röntgenfoto’s gemaakt, vóór en na het terugzetten (repositie) van de schouder. De röntgenfoto vóór het terugzetten laat zien of de schouder echt uit de kom is en of er ook een botbreuk is. Dit is belangrijk voor de behandeling. De röntgenfoto na het terugzetten controleert of de schouder goed in de kom zit en of een afgebroken stuk weer goed op zijn plek staat. Soms is onderzoek nodig om de schade beter te beoordelen.

Wat voor schade kan ontstaan na een schouderluxatie?

Na een luxatie kan letsel ontstaan aan het kapsel (oprekken/scheuren) en het labrum. Het labrum is een 'bumper' van vezelig kraakbeen dat rondom vastzit aan de 'kom.'

Soms is de schade ernstiger en kan een deel van de kom afbreken. Ook kan een deuk aan de achterzijde van de schouderkop ontstaan. Dit komt door direct contact tussen de voorzijde van de kom met de achterzijde van de schouderkop en wordt een Hills Sachs laesie genoemd. De kans op schade aan het gewricht (kapsel, labrum, bot en kraakbeen) neemt toe naarmate de schouder vaker uit de kom gaat. Herhaalde luxaties vergroten uiteindelijk de kans op slijtage (artrose) van het schoudergewricht. Daarbij verdwijnt het kraakbeen.

 Benige bankart  Botverlies kom   Hills Sachs          Tuberculum majus breuk

                                                                                                                                  _{Dr L. Verweij}

Hoe herstel je van een schouderluxatie? Eerste hulp!

Als je denkt dat je schouder uit de kom is, is het belangrijk om een arts te raadplegen. Er zal geprobeerd worden om de schouder weer in de kom te krijgen.

De schouder zal door pijnklachten enkele dagen tot weken rust nodig hebben in een sling. Zodra de pijn dit toelaat, is het belangrijk om rustig binnen de pijngrenzen te bewegen.

Wanneer er een eerste schouderluxatie is ontstaan na een ongeval is de kans op een nieuwe luxatie sterk afhankelijk van de leeftijd, mate van lenigheid van het schoudergewricht (hyperlaxiteit), type (contact)sport en de ernst van het letsel.

Bij sporters jonger dan 40 jaar, contactsporters en/of als er veel botverlies is, is het na een eerste schouderluxatie aanbevolen om een consult te hebben met een medisch specialist gespecialiseerd in schouder stabiliserende operaties.

In andere gevallen kun je beginnen met een geleidelijk opbouwend oefenprogramma voor de schouder. Hierbij werk je aan het verbeteren van de coördinatie, het gevoel van controle over de schouder (propriocepsis) en de spierkracht.

Sporten waarbij je kunt botsen of vallen kan je de eerste 3 maanden beter vermijden. Het is belangrijk om in beweging te blijven. Je kan bijvoorbeeld weer gaan hardlopen of fietsen zodra je je schouder zonder ondersteuning pijnvrij kunt bewegen.

Voorbeeld oefeningen na een schouderluxatie

Stap 1. Functieoefeningen voor de schouder

Voorbeeld oefening: Buig voorover en leun met één hand op een tafel, bank of stoel. Laat de andere arm hangen en beweeg deze in cirkelvormige slingerbewegingen. Begin eerst naar rechts en daarna naar links. Als de pijn dit toelaat, kunnen de cirkels geleidelijk groter worden gemaakt. 1 keer per dag 5 keer 45 seconden per bewegingsrichting.

Schade aan het kapsel en het labrum is het beste te zien met een MRI-scan waarbij de radioloog contrastvloeistof in het schoudergewricht spuit. Wanneer er op de röntgenfoto aanwijzingen zijn voor schade aan het bot van de kop of de kom, of als sprake is van een botbreuk, wordt in veel gevallen een CT-scan gemaakt. 

     

Stap 2. Isometrische krachtoefeningen

In deze fase ligt de nadruk op het verbeteren van de aansturing van de armspieren door middel van isometrische krachtoefeningen, waarbij spierkracht wordt uitgeoefend terwijl de spier dezelfde lengte behoudt.

Voorbeeld oefening: Ga rechtop staan met een gewicht waarbij de ellebogen op schouderhoogte in 90 graden naar de zijkant gebogen zijn. Strek de armen vanuit daar; houd deze positie 45 seconden vast. Na 2 minuten rust kan de volgende reeks beginnen. Probeer in eerste instantie 70 procent van de 1RM kracht te gebruiken voor deze oefening en bouw het gewicht geleidelijk op als de oefening gemakkelijk gaat. De oefening kan zwaarder worden gemaakt door de ellebogen dieper te buigen of door het gewicht te verhogen. 1 keer per dag 5 keer 45 seconden.

   

Stap 3. Isotonische krachtoefeningen

Hierbij wordt de spier verkort en verlengd tijdens bewegingen. Dit draagt bij aan de opbouw van spierkracht.

Voorbeeld oefening: Begin staand met een gewicht van 1-2 kg. Til afwisselend beide armen langzaam in 3-4 seconden voorwaarts omhoog tot op schouderhoogte. Breng de armen vervolgens rustig in 3-4 seconden terug naar de startpositie. De oefening kan zwaarder gemaakt worden door het gewicht te verhogen. 1 per 2 dagen 3 keer 15 herhalingen. Als de onderhandse oefeningen gedurende minimaal één week goed gaan, kunnen daarna bovenhandse oefeningen worden toegevoegd.

    

Voorbeeld oefening: Ga in een opdruk positie staan en druk jezelf langzaam in 3-4 seconden op tegen de muur. Beweeg daarna langzaam in 3-4 seconden terug. Het is belangrijk om jezelf helemaal uit te strekken zodat de schouders/schouderbladen naar voren komen. Een andere variant is een push-up waarbij de handen verder uit elkaar worden gezet. Om de oefening moeilijker en zwaarder te maken kunnen de push-up en push-up variatie op de grond worden uitgevoerd. De oefening kan nog zwaarder gemaakt worden door een decline push-up te doen. Hierbij is het de bedoeling om met de voeten op een verhoging te staan en vanuit daar jezelf op te drukken tegen de grond. 1 keer per 2 dagen 3 keer 15 herhalingen.

     

 Stap 4. Plyometrie

Deze fase richt zich op het trainen van het energieopslagsysteem.

Voorbeeld oefening: Ga tegenover een muur staan met de elleboog in een hoek van 90 graden in een werppositie. Houdt de elleboog dicht bij de muur. Het doel is om de bal (beginnend met 0.5 kg) snel tegen de muur te kaatsen terwijl je deze positie behoudt. De intensiteit van de oefening kan worden verhoogd door het gewicht van de bal te vergroten of door het aantal series te verdubbelen van 3 keer 15 herhalingen naar 6 keer 15 herhalingen. 1 keer per 3 dagen 3 keer 15 herhalingen.

     

Stap 5. Sport-specifieke oefentherapie

In deze fase gaat de aandacht uit naar sport-specifieke oefentherapie. Dit wisselt per type sport en het is dus belangrijk dat dit per persoon wordt geïndividualiseerd. 

Als alle fasen van oefentherapie succesvol zijn doorlopen kan de sportbelasting geleidelijk worden opgebouwd.

Wat voor type operatieve behandelingen zijn er mogelijk?

Patiënten die in aanmerking komen voor een operatie zijn degenen waarbij de luxatie(s) van de schouder ontstaan zijn na een ongeval en niet de patiënten met 'spontane' luxaties. Na de operatie krijg je een mitella. Hoe lang deze nodig is, verschilt per persoon. Maar het is maximaal 6 weken. In die periode mag je niet zelf autorijden of fietsen.

Wanneer de chirurg het kapsel en labrum stevig heeft kunnen fixeren, kun je in principe vanaf de eerste dag na de operatie oefenen. Snel oefenen na de operatie heeft als voordeel dat de pijn sneller zal afnemen en de schouderfunctie sneller herstelt. Bij alle operatieve behandelingen wordt het tot 3 maanden na de operatie afgeraden aan om contactsport te doen.

Hoe voorkom je een schouderluxatie?

Een schouderluxatie is nooit helemaal te voorkomen, zeker niet bij contactsporten. Mannen en sporters onder de 40 jaar hebben de grootste kans op een recidief luxatie, ofwel een schouder uit de kom die weer terugkomt. Het optrainen van de schouderspieren is verstandig, maar het is onzeker of dit de kans op een nieuwe luxatie verkleint.

Literatuur

• Berendes et al. Survey on the management of acute first-time anterior shoulder dislocation amongst Dutch public hospitals. Arch Orthop Trauma Surg. 2015 Apr;135(4):447-54.
• te Slaa RL et al. Questionnaire reveals variations in the management of acute first time shoulder dislocations in the Netherlands. Eur J Emerg Med. 2003 Mar;10(1):58-61.
• Hossein Zadeh R, et al.. Arthroscopic Bankart repair vs. Latarjet procedure for recurrent shoulder instability: a meta-analysis of clinical outcomes and complication rates in general and athletic populations. J Shoulder Elbow Surg. 2024 Aug 14:S1058-2746(24)00556-1
• Olds MK et al. Who will redislocate his/her shoulder? Predicting recurrent instability following a first traumatic anterior shoulder dislocation. BMJ Open Sport Exerc Med. 2019 Mar 7;5(1):e000447.
• Richtlijn Chronische posttraumatische anterieure schouderinstabiliteit 2026 Feb.17. Richtlijnendatabase Federatie Medisch Specialisten
• Szyluk K et al. Male gender and age range 20-29 years are the most important non-modifiable risk factors for recurrence after primary post-traumatic shoulder dislocation. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc. 2018 Aug;26(8):2454-2464.
• van Spanning SH et al. Operative Versus Nonoperative Treatment Following First-Time Anterior Shoulder Dislocation: A Systematic Review and Meta-Analysis. JBJS Rev. 2021 Sep 23;9(9).
• Tokish JM et al. The Nonoperative Instability Severity Index Score (NISIS): A Simple Tool to Guide Operative Versus Nonoperative Treatment of the Unstable Shoulder. Sports Health. 2020 Nov/Dec;12(6):598-602.
• Bottoni CR et al. A prospective, randomized evaluation of arthroscopic stabilization versus nonoperative treatment in patients with acute, traumatic, first-time shoulder dislocations. Am J Sports Med. 2002 Jul-Aug;30(4):576-80.
• Kim et al. Accelerated rehabilitation after arthroscopic Bankart repair for selected cases: a prospective randomized clinical study. Arthroscopy. 2003 Sep;19(7):722-31.
• https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/chronische_posttraumatische_anterieure_schouderinstabiliteit/startpagina__chronische_posttraumatische_anterieure_schouderinstabiliteit.html
• Zadeh et al. Arthroscopic Bankart repair vs. Latarjet procedure for recurrent shoulder instability: a meta-analysis of clinical outcomes and complication rates in general and athletic populations. J Shoulder Elbow Surg. 2024 Dec;33(12):e652-e674.
• Verweij et al. Assessment and management of shoulder dislocation. BMJ. 2020 Dec 7;371:m4485. doi: 10.1136/bmj.m4485.
• Dala-Ali Bet al. Management of acute anterior shoulder dislocation. Br J Sports Med. 2014 Aug;48(16):1209-15. doi: 10.1136/bjsports-2012-091300.
• Hendey et al. Necessity of radiographs in the emergency department management of shoulder dislocations. Ann Emerg Med. 2000 Aug;36(2):108-113.
• Olds M et al. Risk factors which predispose first-time traumatic anterior shoulder dislocations to recurrent instability in adults: a systematic review and meta-analysis. Br J Sports Med. 2015 Jul;49(14):913-22. 

Auteurs

Dit artikel is geschreven door:

Femke Claessen, MD PhD, Sportarts in het Erasmus MC en bij de KNLTB (bondsarts padel)

Arthur van Noort, MD PhD, Orthopedisch chirurg in het Erasmus MC

Foto’s en voorbeelden door Jesper Put en Martijn van den Hoed, fysiotherapeuten van de KNLTB.

https://eurecaelbow.com